يکشنبه ٠٣ بهمن ١٣٩٥ |     |    درباره ما|English
نقش زیرساخت پهن باند مبتنی بر فیبر نوری در توسعه پایدار

نقش زیرساخت پهن باند مبتنی بر فیبر نوری در توسعه پایدار

 (یک مدل پیشنهادی برای تحقق شعار ITU 2014" باند پهن برای توسعه پایدار" )

چکیده

امروزه نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات از نقش توانمدساز بودن به نقش زیرساخت بودن ارتقاء یافته است و توسعه یک جامعه را بدون آن نمی­توان تصور کرد. می­توان گفت امروزه فناوری اطلاعات و ارتباطات زمینه ساز توسعه پایدار است. از این منظر، فناوري اطلاعات و ارتباطات يكي از راهكارهاي مهم براي اصلاح سبک زندگی و بهبود كيفيت زندگي مردم جامعه است. در این میان با افزایش ضریب نفوذ فناوری اطلاعات و ارتباطات در یک جامعه، نیاز به پهن باند­تر شدن زیرساخت­های ارتباطی و اطلاعاتی امری بدیهی محسوب می شود. از این دیدگاه، در قرن حاضر ارتباطات پهن باند زیرساخت توسعه پایدار در یک جامعه اطلاعاتی هستند که بستر بهبود کیفیت و سبک زندگی، تحول اقتصادی و افزایش بهره وری را فراهم می­کند. لذا این مقاله با ارائه یک مدل مفهومی به تیین نقش این گونه فناوری ها در توسعه پایدار یک جامعه می پردازد.

کلیدواژه:توسعه پایدار، فناوری اطلاعات و ارتباطات پهن باند، شبکه فیبر نوری

 

  • مقدمه

امروزه شکی نیست که فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)[1]لازمه توسعه پایدار[2]كشورها است. در عصر کنونی كشورها قادر نخواهند بود صرفاً با تكیه بر مواد اولیه یا حتی صنعت، از اقتصاد، آموزش و فرهنگ پایداری برخوردار شوند، بنابراین تمام تلاش خود را در جهت توسعه این فناوری به كار بسته­اند چرا که پایدار بودن توسعه یک جامعه که مبتنی بر فناوری، ارتباطات و اطلاعات است موجب پیدایش یک روند توسعه مستمر و متوازن خواهد شد که نتایج آن ماندگارتر از توسعه مقطعی است. پس می توان گفت توسعه پایدار یک جامعه، مرهون توسعه زیر ساخت های ارتباطی و اطلاعاتی است.

در جامعه­ای که بر مبنای توسعه پایدار،  به دنبال رشد همه جانبه خود است، مردم بدون وجود شبکه های ارتباطی پهن باند قادر به رفع نیازهای خود از جمله تجارت، آموزش، تفریح و سرگرمی نخواهند بود. زیرا جامعه پیش­روی آنها یک جامعه شبکه­محور است. از شبکه­های انسانی و شبکه­های اجتماعی گرفته تا شبکه های دیجیتالی. در چنین جامعه­ای قدرت در میان مردم از طریق مشارکت های دیجیتالی شکل می­گیرد. در چنین جامعه­ای فاصله میان عوام و خواص کاهش می یابد و دسترسی به خواص یک جامعه به صورت شبانه­روزی می­شود. در چنین جامعه­ای از انحصار علم، تخصص و اطلاعات در یك گروه خاص کاسته می­شود و اهمیت عقل جمعی بیشتر از عقل فردی می­شود. در چنین جامعه­ای اقتصاد، دانش بنیان می­شود و در خدمت بهبود کیفیت زندگی انسان­ها و تحقق یک جامعه ارزش­مدار گام بر می­دارد. در چنین جامعه­ای بر محیط زیست ظلم کمتری شده و در مسیر پیشرفت، به آن نیز بها داده می­شود. در چنین جامعه­ای حق دسترسی به منابع اطلاعاتی، حق ذخیره اطلاعات، برخورداری و عرضه اطلاعات ، عمومی­تر می شود و نظارت اجتماعی از طریق مبادله­ی اطلاعات مردمی انجام می­گیرد.

پژوهش­ها نشان داده است كه توجه به فناوري اطلاعات و ارتباطات در بهبود كيفيت زندگي مردم موثر بوده است. همچنين متغيرهاي اطلاع رساني در باب كمك به بازاريابي محصولات كشاورزي، گسترش صنعت گردشگري، حذف واسطه­ها، ايجاد فرصتهاي اقتصادي، توليد درآمد روستاييان، افزايش بهره­وري توليد، آموزش موردنياز و كاربردي كشاورزي روستاييان و آموزش بهداشتي روستاييان بر بهبود كيفيت زندگي تأثير دارد. به عنوان مثال، با کمک فناوری اطلاعات و ارتباطات، امکان هوشمندسازی و بهینه­سازی صنایع آلاینده کشاورزی و صنعتی فراهم می­شود و نتیجه این به­سازی کاهش آلودگی­های زیست محیطی خواهد بود.

با توجه به مطالب مذکور این مقاله با تمرکز بر روی نقش فناوری­های اطلاعاتی و ارتباطی پهن باند مبتنی بر فیبر نوری، اقدام به تیین ارتباط این نوع از فناوری با توسعه پایدار می­کند. لذا این مقاله به­صورت زیر سازماندهی خواهد شد: پس از مقدمه، در بخش دوم مفهوم توسعه پایدار مبتنی تشریح می­شود. تمرکز بخش سوم بر روی نقش ICTدر توسعه پایدار است. بخش چهارم به تبیین نقش ارتباطات پهن باند مبتنی بر فیبر نوری در توسعه پایدار می پردازد. در نهایت در بخش پنجم از مطاب مذکور جمع بندی و نتیجه گیری می شود.

  • توسعه پایدار

توسعه پایدار اولین بار در کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه در سال 1987 میلادی مطرح شد. سرمنشاء طرح این موضوع، دغدغه های برخاسته از مسائل زیست محیطی بود که به علت پیشرفت های صنعتی پدید آمده بودند. این عبارت در مسیر تکامل خود به این مفهوم رسید که توسعه پایدار رشدی است اقتصادی و اجتماعی که عدالت و امکانات زندگی برای تمامی مردم جهان و تمامی نسل­ها بدون تخریب بیش از پیش ظرفیت و منابع طبیعی محدود جهان به همراه داشته باشد.

بعضی از تعاریف توسعه پایدار عبارتند از:

  • توسعه پایدار یعنی توسعه متوازن، متعادل و همزمان در سه بعد اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی.
  • توسعه پایدار یعنی بهبود کیفیت زندگی انسان­هایی که از ظرفیت های اکوسیستم­های اطراف­شان استفاده می­کنند.
  • توسعه پایدار  دستیابی به توسعه اقتصادی و اجتماعی در مسیری که منابع طبیعی یک کشور را تهی نکند

همچنین شکل زیر یک نمای سطح بالا درباره توسعه پایدار نمایش می­دهد:

شکل 1–مدل مفهومی توسعه پایدار یک جامعه

توسعه پایدار نیازمند توسعه عوامل زیر است:

  • سیاست­گذاری، استراتژی ها و طرح های اجرایی مناسب
  • توافق نامه های موسسه ای
  • آگاهی عمومی، اطلاع رسانی و فرهنگ سازی مناسب
  • مکانیزم های مالی مناسب
  • ظرفیت سازی اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و علمی
  • گسترش فناوری های پاک
  • تولید و توسعه دانش محور

بدیهی است دانش و فناوری نیروهای اصلی و اولیه توسعه پایدار هستند و موجب ایجاد تغییر در ساختارهای اقتصادی و اجتماعی یک جامعه می­شوند. بنابراین موفقیت توسعه پایدار وابسته به نقش­آفرینی فناوری هم در توسعه و هم در پایدارسازی این توسعه است. فناوری اطلاعات و ارتباطات نیز به­عنوان یکی از نیروهای اصلی و اولیه توسعه پایدار به دنبال پایدارسازی این نوع توسعه از طریق افزایش سرعت و قدرت پاسخگویی پاک و مستمر به نیازهای جامعه است.

  •  نقش ICTدر توسعه پایدار

با توجه به شکل 1 نقش ICTدر توسعه پایدار یک جامعه را می توان در قالب جدول 1 نشان داد:

 


 

جدول 1 –نقش ICTدر توسعه پایدار

 

اقتصادی

اجتماعی-فرهنگی

زیست محیطی

حاکمیتی

روند موثر

تجاری­سازی

اجتماع سازی

پاک سازی

دیجیتالی­سازی

مصداق

  • حرکت از اقتصاد سنتی به اقتصاد دیجتالی و اقتصاد دانش بنیان
  • حرکت از شبکه اجتماعی به مشبک اجتماعی[3] و قدرت اجتماعات آنلاین
  • حرکت به سمت فناوری اطلاعات و ارتباطات پاک
  • حرکت به سمت دولت الکترونیک

تاثیر ICT

  • گسترش اقتصاد دیجیتالی
  • گسترش تجارت الکترونیکی
  • گسترش تولیدات و صادرات غیرنفتی
  • گسترش بازارهای دیجیتالی نوین
  • فضاها، بسترها، خدمات بانکداری الکترونیکی
  • تسهیل و انعطاف پذیری بیشتر در روابط اجتماعی
  • تسهیل زندگی محلی و جهانی
  • تغییر در سبک زندگی
  • افزایش کیفیت زندگی
  • تغییر در سبک کاری
  • تغییر در تفریحات و سرگرمی ها
  • تغییر در علم آموزی و تجربه اندوزی
  • تقویت خرد جمعی و جمع سپاری امور در بستر شبکه ها
  • اصلاح الگوی مصرف
  • آگاهی و نظارت مستمر بر محیط زیست
  • مشبک هوشمند[4] و مدیریت بهینه بر روی انرژی های تجدیدناپذیر
  • سیستم­های کنترل و نظارت آنلاین و لحظه ای در مدیریت پسماندهای شهری
  • گسترش خدمات دولت الکترونیک
  • گسترش شبکه سلامت و خدمات الکترونیکی در بستر این شبکه
  • گسترش شبکه اطلاعات[5] و خدمات اطلاعاتی، آموزشی و دانشی در بستر این شبکه
  • خدمت رسانی به روستاها
  • تسهیل اجرایی­سازی شبکه نوآوری و جمع سپاری مسائل به نخبگان پراکنده در سرتاسر جهان

 

 

 


 


 

  • نقش ارتباطات پهن باند مبتنی بر فیبر نوری در توسعه پایدار

همانطور که گفته شد فناوری اطلاعات و ارتباطات نقش و جایگاه مهمی بر روی پایداری و ثبات اقتصادی و اجتماعی یک جامعه دارد. این امر از طریق اقدامات زیر محقق می شود:

  • فراهم کردن زیرساخت ICT و امکان دسترسی به خدمات الکترونیکی در مناطق با درآمد کم و توسعه نیافته
  • توسعه سواد دیجیتالی و کاهش شگاف دیجیتالی (فاصله دسترسی به فناوری)
  • آموزش الکترونیکی، سلامت الکترونیکی، دولت الکترونیکی و تجارت الکترونیکی برای مناطق توسعه نیافته و در حال توسعه
  • افزایش آگاهی در موضوعات اخلاقی و اجتماعی

همچنین مقوله فناوری اطلاعات و ارتباطات پاک[6]با محور قرار دادن محیط زیست سعی در پایداری و ثبات زیست محیطی در توسعه پایدار دارد. فناوری اطلاعات و ارتباطات پاک اشاره به کاهش اثرات منفی و مخرب زیست محیطی تجهیزات ICTتوجه ویژه می­کند. این امر از طریق اقدامات زیر محقق می شود:

  • مجازی سازی تجهیزات
  • بازیافت مواد
  • طراحی برای تفکیک قطعات
  • مدیریت انرژی
  • به­سازی صنایع آلاینده و تغییرات سیستمی به علت استفاده از ICTکه موجب کاهش مصرف مواد و انرژی می شود
  • هوشمندسازی ماشین آلات صنعتی و بروز رفتارهای هوشمندانه­تر از آنها
  • استفاده از ICTبرای حل چالش های زیست محیطی
  •  تغییر در ساختارها و الگوهای رفتاری مخرب
  • کاهش اثرات ICTبر روی آب و هوا و اکوسیستم طبیعت
  • بهینه سازی و حفظ با استفاده از کامپیوترها
  • تغییرات اجتماعی و رفتاری نامناسب مردم به علت استفاده از ICT
  • فرهنگ سازی و اطلاع رسانی برای حفظ محیط زیست

همه موارد مذکور، بر گسترش فناوری­های نوین ارتباطی و اطلاعاتی تاکید دارند. زیرا این فناوری­ها به­دلیل کاربری­های مختلف در حوزه­های سلامت، اجتماع، علم، آموزش، فرهنگ، اقتصاد می­توانند نقش به­سزایی در حل چالش­های پیش­روی توسعه یک کشور داشته باشند و امکان هدایت بهینه­تر سرمایه­های مادی، معنوی و انسانی را در جهت بهبود کیفیت زندگی، رونق اقتصادی، گسترش جامعه اطلاعاتی، تولید مردم نهاد، اقتصاد دانش بنیان، نوآوری باز و اصلاح سبک زندگی فراهم آورند. در همین راستا پر واضح است تقاضا برای تولید، پردازش و مصرف اطلاعات در جامعه بالا می رود و نیاز به زیرساخت­های چابک­تر و وسیع تر پررنگ­تر می شود. زیرا توسعه، ترویج و رونق این کاربری­ها مستلزم انتقال، جمع‌آوری، ذخیره‌سازی پردازش و انتشار داده‌ها خواهد بود. مجموعه مطالب مذکور در مدل مفهومی شکل 1 نشان داده شده اند.

شکل 2–مدل مفهومی نقش زیرساخت پهن باند مبتنی بر فیبر نوری در توسعه پایدار

امروزه شکی نیست که یکی از اجزای کلیدی توسعه پایدار، زیرساخت­های ارتباطی پهن باند آینده نگرانه همچون شبکه فیبرنوری هستند. مطالعات نشان می دهد یکی از دلایل توسعه یافتگی کشورهای فراصنعتی توجه آنها به فناوری های ارتباطی پهن باند (همچون شبکه پهن باند مبتنی بر فیبر نوری) است. این فناوری با استفاده از انتقال نوری، سرعت و حجم انتقال داده را در مقایسه با سایر فناوری­ها به شدت بالا می برد. فیبر نوری با فراهم کردن امکان انتقال داده های حجیم[7]در شبکه­های حجیم[8]تبدیل به یک ستون فقرات حیاتی برای شبكه‏های اطلاع رسانی و جامعه اطلاعاتی شده است. این ستون فقرات حیاتی امکان ارتباطات زنده­تر، باکیفیت­تر و چندرسانه ای را فراهم کرده است و از این رهگذر کیفیت تجربه زندگی افراد جامعه را بهبود بخشیده است (شکل 3).

شکل 3–ستون فقرات پهن باند یک جامعه اطلاعاتی از منظر ICT

در همین راستا، امروزه پهنای باند به عنوان یک مولفه زیرساختی برای گسترش جامعه اطلاعاتی شناخته می­شود. پهنای باند وسیع مبتنی بر شبکه­های آینده­نگرانه[9](همچون شبکه­های FTTx) یکی از پیش­نیازهای گسترش جامعه اطلاعاتی و حرکت یک جامعه از ارتباطات و خدمات تک­رسانه­­ای به ارتباطات و خدمات چندرسانه­ای و همچنین تقویت سواد اطلاعاتی و سواد دیجیتالی است. لذا چنین شبکه­هایی بطور غیرمستقیم به بهبود شاخص کیفیت زندگی، تغییر در سبک زندگی و کیفیت تجربه افراد جامعه کمک قابل توجهی می­کنند. بعضی از این تاثیرات عبارتند از:

  • فراهم کردن بستر خدمت رسانی همه جا حاضر[10]در حوزه سلامت، تجارت، آموزش و سایر حوزه ها
  • کمک به گسترش بهره برداری از خرد جمعی در حل مسائل جامعه
  • کمک به کاهش هزینه تمام شده کالا

به بیان دیگر می توان نقش شبکه های دسترسی پهن باند فیبر نوری در توسعه پایدار را به صورت زیر تشریح کرد:

  1. افزایش عدالت اجتماعی از طریق فراهم کردن فرصت­های برابر بدون در نظر گرفتن محدودیت­های مکانی و زمانی
  2. کاهش ضریب شکاف دیجیتالی در زیرجوامع و خرده­فرهنگ­های کشور
  3. گسترش بازارهاي دیجتالی نوین و فراهم کردن فرصت­های تجاری بیشتر
  4. کمک به کاهش مصرف منابع زیرزمینی و سوختی برای رفع نیازهای اجتماعی مردم
  5. پیدایش صنایع جدید و کارآفرینی منتج از آنها
  6. افزایش سرعت تولید دانش و تبدیل دانش به فناوری و محصول
  7. کاهش محدودیت های مکانی و زمانی دانش­ورزان و کارآفرینان یک جامعه
  8. کمک به تولید و صادرات کالاهای غیرنفتی

به عنوان مثال، يكي از مهم­ترين ابتكارات مبتنی بر زیرساخت فیبرنوری کشور مالزي ، ايجاد MSC[11]بوده است. MSCدر حقيقت يك هاب است كه به منظور توسعه محصولات و خدمات چندرسانه­اي راه­اندازي شده و داراي يك چارچوب قانوني مشخص و زيرساخت­هاي نسل آينده مخابراتي است. اين كريدور فرصت­هاي بسياري را در اختيار شركت هاي خارجي در حوزه ICTبه­ويژه در رابطه با كدنويسي، برون­سپاري و ارائه تسهيلات لازم جهت توليدات محلي قرار داده است. MSCبه نوعي يك منطقه ويژه فناوري است كه در فضايي به مساحت 750 كيلومتر مربع (15 كيلومتر عرض و 50 كيلومتر طول) قرار مي­گيرد. اين كريدور با نزديكي به فرودگاه بين المللي، يك پارك فناوري و دو شهر هوشمند تازه تاسيس، فرصتي مناسب براي سرمايه­گذاري و کارآفرینی شركت­هاي حوزه ICTمحسوب مي شود.اين مناطق توسط يك شبكه فيبرنوري با پهناي باند 5/2 تا 10 مگابايت به­هم متصل شده­اند. منطقه MSCدر شیوه­ی تجارت مالزي با مناطق ديگر دنيا به­خصوص با شركت­هاي در حال توسعه نقش مهمي دارد. کشور مالزی به این نتیجه رسیده است که در آینده توسعه پایدار در لایه زیرساخت و ستون فقرات ICT، مبتنی بر زیرساخت های فیبر نوری شکل خواهد گرفت.

همچنین شرکت استوکب وابسته به شهرداری شهر استکهلم در کشور سوئد از سال 2003 میلادی به بعد، در راستای اجرایی­سازی طرح توسعه این شهر و با انگیزه بهبود کیفیت زندگی مردم شهر با کمک ICT،  اقدام به توسعه زیرساخت فیبر نوری شهری (FTTx) به­صورت بی­طرفانه، مساوی و باز[12]کرد. این شرکت با هدف کاهش هزینه­های فراهم کنندگان محصولات و سرویس­های ICT، رونق اقتصاد دیجیتالی شهر و پیشگیری از آثار زیست محیطی نشات گرفته از فعالیت­های حفاری در شهر اقدام به ایجاد و عرضه شبکه فیبر نوری به متقاضیان می­کند. این شرکت به دنبال تامین اتصال فیبر همه­جا­حاضر و تحقق یک جامعه اطلاعاتی برای همه مردم شهر است.

کشور مالاوی در جنوب آفریقا با رویکرد توسعه پایدار مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات از دهه 1990 میلادی برنامه­ای را تحت عنوان برنامه SDNP[13]شروع کرد. یکی از پروژه­های مرتبط با این برنامه پروژه فیبر نوری ESCOM[14]است که با هدف ارائه ارتباطات پهن باند با استفاده خطوط و تیرهای برق و تشکیل ستون فقرات ارتباطی مبتنی بر فیبر نوری از سال 2008 میلادی شروع به اجرا شد. همچنین یکی از اهداف این پروژه اتصال میان مراکز تولید برق با رویکرد مشبک هوشمند بود.

  • جمع بندی و نتیجه گیری

نتیجه توسعه پایدار مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات پهن باند باید به جامعه اطلاعاتی، رونق اقتصادی، بهبود کیفیت زندگی، اصلاح سبک زندگی، خلاقیت و نوآوری و تولید دانش بنیان ختم شود تا از رهگذر این موارد یک جامعه بتواند بر مدار ارزش های بنیادین بهبودیافته خود شکل بگیرد و ادامه حیات دهد.

از آنجایی که یک جامعه اطلاعاتی بزرگ، داده بزرگ تولید، پرداش و مصرف می کند لذا بدیهی است این داده های بزرگ باید در شبکه بزرگ منتقل شوند. فناوری ارتباطات فیبر نوری به­عنوان یکی از فناوری­های فوق پهن باند و سازگار با محیط زیست می­تواند نقش قابل توجهی در توسعه پایدار چنین جامعه­ای داشته باشد. به بیان دیگر، امروزه داده­های حجیم، شبکه­های حجیم و دسترسی باز و همه­جا­حاضرهمگی نیازمند زیرساخت­های انتقال داده­ پهن باند هستند و ارتباطات مبتنی بر فیبر نوری می­تواند چنین زیرساختی را فراهم کنند.

مراجع

 [1]صائبي،نسترن ، نگاهي به صنعت فناوري اطلاعات و ارتباطات در مالزي: دروازه يي رو به دنياي آينده، روزنامه اعتماد، شماره 1702 ، صفحه 12، خرداد 1387.

[2]رحمانی محمد، راهبردهای فناوری اطلاعات در توسعه پایدار روستایی، گروه پژوهشی اقتصاد، پژوهشکده تحقیقات استراتژیک، پژوهشنامه 14، 1388.

[3] ICT for Sustainable Development, Connect Arab Summit 2012, ITU 2012.

[4] R. Tongia, Reducing One Aspect of the Digital Divide-Connectivity (Introducing the FiberAfrica Proposal–a Leapfrog Open Access Network),Carnegie Mellon Universiity, ITU-D ICT Applications and Cybersecurity Division, ITU, 2005.

 [5] A. Abdoullaev, A Smart World: A Development t Model for Intelligent Cities , The 11th IEEE International Conference on Computer and Information Technology (CIT-2011) & The 11th IEEE International Conference on Scalable Computing and Communications (ScalCom-2011), 2011.

[6] F. Seirafi, B. Maashkar, F. Noughani, The role of Optical Fiber to Accelerate Progress in Developing Countries, World Academy of Science, Engineering and Technology , Vol:6 , 2012.

 



[1]Information and communications technology

[2]Sustainable Development

[3]Social Grid

[4]Smart Grid

[5]Information Network

[6]Green ICT

[7]Big Data

[8]Big Network

[9]Future-Proofing

[10]UbiquitousServices

[11]Multimedia Super Corridor

[12]Open

[13]Malawi Sustainable Development Network Programme (SDNP)

[14]ESCOM (Electricity Supply Cooperation of Malawi) Fibre Optic project 

حقوق این سایت متعلق به ایرانیان نت میباشد. درباره ما|English